İlginizi Çekebilir
  1. Ana Sayfa
  2. Listeler
  3. Anlaşılması En Zor Felsefi Kavramlar

Anlaşılması En Zor Felsefi Kavramlar

Determinizm ne demek

Felsefe disiplini içerisinde kullanılan bazı kavramları anlamak çok zordur. Öyle ki yalnızca halk arasında değil, filozoflar arasında dahi mutabık kalınamayan birçok ucu açık kavram vardır. Bu yazıda sizler için anlaşılması en zor 10 felsefi kavramdan bahsedecek, bu kavramları olabilecek en kolay şekilde tanımlamaya çalışacağız;

1.Felsefe

Basit görünse de filozoflar arasında en çok fikir ayrılığına düşülmüş kavram felsefenin kendisidir. Kimi düşünürler felsefeyi Tanrıya ulaşmanın aracı olarak görürken, kimisi soru sormak, kimisi ise varlığın hakikatine vakıf olmak olarak tanımlamıştır. Modern dönem ve günümüz için felsefe, “şeyler” üzerine yapılan akılcı, mantıklı ve tutarlı düşünme faaliyeti olarak tanımlanır.

2.Panteizm

Panteizm de bir tanrının olduğunu kabul eden akımlardan biridir. Ancak buradaki tanrı, semavi dinlerde olduğu gibi insandan, doğadan ve evrenden bağımsız bir şey değildir. Buna göre Tanrı, evrendeki her şey ile “bir” ve aynı şeydir. Bu tanıma göre elektron, proton, insan, kedi, masa, güneş, kısacası her şey tek bir şeydir ve bu şey Tanrı’nın kendisidir. Kısacası panteizme göre hepimiz Tanrıyız.

3.Panenteizm

Panenteizmi anmak için öncelikle panteizmi anlamak gerekir. Ancak ince bir çizgi ile birbirlerinden ayrılırlar. Panenteizme göre evren tanrının bir parçasıdır. Ancak Tanrı’nın kendisi, evreni aşkın bir durumdadır. Yani gözle gördüğümüz her şey, Tanrı’nın bir bölümünü oluşturur.

4.Determinizm

Determinizmin tam karşılığı belirlenimciliktir. Bir diğer tanımı ise nedensellik. Sonundaki “izm” ise bu kavramın bir “akım” olduğunu belirtir. Özetlemek gerekirse determinizm, evrendeki bir madde hareketinin bir neden-sonuç ilişkisi içerisinde olduğunu savunan akımdır. Müslümanlar bu olguya “kader” derken, materyalistler “mekanik evren” der.

5.Logos

Yine filozofların üzerinde mutabık kalamadığı başka bir kavram da Logos’tur. Kimi Antik Yunan düşünürlerine göre Logos akıl ile eş anlamlı kullanılmışken, kimileri evreni düzenleyen yasa olarak tanımlamıştır. Yeni Platoncular ise tanrısal söz olarak tanımlamış ve felsefe literatürü içerisinde ciddi bir kafa karışıklığı yaratmıştır. Bu nedenle Logos kavramını anlamak için, her bir düşünürün hangi anlamda kullandığını bilmeniz gerekmektedir. Ne yazık ki resmi bir tanım mevcut değildir.

6.Teleoloji

Türkçedeki tam karşılığı erekbilimidir. Erek ise “amaç” kavramı ile eş anlamlı olarak kullanılabilir. Bu görüşe göre evrendeki her bir şey, bir amaç uğruna hareket etmektedir. Hiçbir madde, amaçsız bir var oluş durumunda değildir. Dolayısıyla teleolojik argümanlar aslında Tanrı’nın varlığını zorunlu kılar. Ancak teleolojinin determinizm ile karıştırılmaması gerekir. Neden ile amaç farklı kavramlardır.

7.Nihilizm

Hiççilik… Peki ne demek bu? Nihilizm, Nietzsche’nin en büyük savunucularından biri olduğu felsefi bir akımdır. Nihilizme göre hiçbir şey yoktur. Dolayısıyla üzerine tartışılabilecek bir şey de yoktur. Nihilizme göre bilgi 3 kez tanımlanır; “bilgi yoktur, olsa da bilemem, bilsem de aktaramam.” Evet, oldukça karamsar görüş gibi görünebilir ancak bu felsefe yeteri kadar okuma yapmadan anlaşılamayacak kadar karmaşıktır.

8.Varoluşçuluk

Günlük dilde dahi kullanılan ancak anlamını çok az kişinin gerçekten bildiği bir kavram. Batı felsefesinde “egzistansiyalizm” olarak telaffuz edilir. Varoluşçuluk kısaca, insanın kendini gerçekleştirmesini öğütleyen fikir akımıdır. Bu durumu şu örnekle açıklar; dünyada üretilen her nesne, üretilmeden önce bir öze sahiptir. Bir araba üretmeden önce o arabanın neye benzeyeceği ve nasıl yapılacağı bellidir. Ancak insanın özü, var oluşundan önce değil, sonra oluşturulur. İnsan var olmadan önce tasarlanmamıştır. İnsan, kendini gerçekleştirdiği ölçüde özünü oluşturacaktır.

Yorum Yap

Yorum Yap